W 2023 r. po raz pierwszy przedsiębiorcy mogli wystąpić do ZUS o zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej, jeśli tak zwrot rzeczywiście się należał. Mogło bowiem być tak, że przedsiębiorca po dokonaniu rocznego rozliczenia został zobowiązany do dopłaty składki zdrowotnej.
Cała kwestia wynika z tego, że nowe przepisy obowiązujące od roku 2022 ustaliły zasadę obliczania należnej składki zdrowotnej jako procent dochodu osiągniętego przez przedsiębiorcę w miesiącu. W zależności od charakterystyki działalności mogą wystąpić miesiące bardzo dochodowe, za które składka należna będzie wysoka, natomiast pozostałe miesiące mogą być mniej dochodowe. Na koniec roku oblicza się należną składkę zdrowotną za cały rok podatkowy (podobnie jak przy remanentach). W związku z tym w ostatecznym podsumowaniu może wyjść nadpłata składki zdrowotnej, niedopłata lub bilans „na zero”.
Do końca czerwca 2023 r. podatnicy mieli możliwość złożenia (zaakceptowania) wniosku o zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej. Akceptacja wniosku odbywała się za pośrednictwem PUE ZUS. Wniosek został automatycznie przygotowany przez zakład ubezpieczeń. Na początku lipca 2023 r. zaczęły pojawiać się pierwsze zwroty nadpłaconej składki, rodząc jednocześnie zasadne pytania o ewentualny przychód z tytułu jej otrzymania u danego przedsiębiorcy.
Dnia 18 maja 2023 r. Ministerstwo Finansów wystosowało odpowiedź na pytanie dziennikarza Gazety Prawnej na przedmiotową kwestię. Odpowiedź wyjaśniała zasady rozliczania przychodu z tytułu otrzymanego zwrotu składki zdrowotnej dla trzech form opodatkowania jednoosobowej działalności gospodarczej: (1) skala podatkowa; (2) podatek liniowy; (3) ryczałt.
(1) Skala podatkowa
W przypadku opodatkowania skalą zwrot składki nie wywiera żadnych skutków podatkowych. Przedsiębiorcy opodatkowani tą metodą w 2022 r. bowiem nie mieli prawa do odliczenia składki zdrowotnej ani od dochodu ani od podatku.
(2) Podatek liniowy
W sytuacji, gdy przedsiębiorca opodatkowany był podatkiem liniowym, to miał możliwość zaliczenia (do określonego limitu) zapłaconej składki zdrowotnej do kosztów podatkowych lub odliczyć ją od podstawy obliczenia podatku. W związku z tym, jeśli przedsiębiorca zaliczał składkę do kosztów podatkowych, to jej zwrot od ZUS spowoduje obowiązek skorygowania kosztów uzyskania przychodów (dalej: „KUP”). Korektę należy jednak rozliczyć na bieżąco, ponieważ nie była ona spowodowana błędem rachunkowym lub inną oczywistą omyłką (na gruncie art. 22 ust. 7c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; dalej: „uPIT”). Co istotne, warto również pamiętać, żeby skorygować KUP tylko do wysokości składki faktycznie zaliczonej do KUP.
Jeśli przedsiębiorca odliczył zapłaconą składkę zdrowotną od podstawy obliczenia podatku, to pojawia się obowiązek doliczenia jej do dochodu. Doliczenie jednak powinno nastąpić w rozliczeniu za rok 2023, dzięki czemu nie dolicza się żadnych odsetek. Wyraźnie bowiem stanowi art. 45 ust. 3a uPIT: „Jeżeli podatnik, obliczając podatek należny, dokonał odliczeń od dochodu, podstawy obliczenia podatku lub podatku, a następnie otrzymał zwrot odliczonych kwot (w całości lub w części), w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym otrzymał ten zwrot, dolicza odpowiednio kwoty poprzednio odliczone”.
(3) Ryczałt
W przypadku opodatkowania ryczałtem, przepisy (ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; dalej: „uRyczałt”) pozwalają przedsiębiorcy na odliczenie od przychodu 50% zapłaconej składki zdrowotnej.
W związku z powyższym, jeśli składka zdrowotna podatek została odliczona, to jej zwrot od ZUS będzie rodził obowiązek doliczenia danej kwoty do przychodów w zeznaniu podatkowym za rok 2023 (na gruncie art. 21 ust. 2a uRyczałt).
